هەندێك كەس لەكاتی نا ئارامی دەروونی، توڕەبوون و ماندووێتی، پەنا بۆ پەنجە و مل تەقاندن دەبەن. پزیشكەكان ئەمە بە “خوو” ناودەبەن و دەڵێن زیانی تەندروستی هەیە و بە تێپەڕبوونی كات جومگەكانی دەست تووشی داخوران و كەم جوڵەیی دەبن، ملیش وێڕای داخوران و ئازار، رەنگە مێشك تووشی جەڵتە بكات.
خووی تەقاندنی پەنجە زیاتر لە تەمەنی هەرزەكاری دەستپێدەكات، چونكە هێشتا مرۆڤەكە خاوەن كەسایەتییەكی كامڵ نییە، بۆیە كاتێك تووشی نائارامی دەروونی و شەرم و تووڕەبوون دەبێ، پەنا بۆ پەنجە تەقاندن دەبات، زۆرجاریش ئەو خووە دوای تەمەنی هەرزەكاریش بەردەوام دەبێ.
پەیوەند تاهیر، 20 ساڵ، قوتابی پەیمانگەی پزیشكی هەولێرە، وەك خۆی دەڵێ ماوەی چەند ساڵێكە خووی بە تەقاندنی پەنجەكانەوە گرتووە، پەیوەند دەڵێ “هەركاتێك تووشی نائارامی دەروونی و توڕەبوون و بیركردنەوە لە شتێك، یان ماندووبووبم، دەست بە تەقاندنی پەنجەكانم دەكەم بۆ ئەوەی ئارام ببمەوە”.
ئەم خووەی پەیوەند، سەرەتا بە لاساییكردنەوە دەستیپێكردووە، ئێستاش دەرئەنجامەكەی بۆ دەركەوتووە “ماوەی چەند مانگێكە هەست بە ئازاری پەنجە و لەرزینی دەستەكانم دەكەم، وەك پیوێست پەنجەكانم توانای گرتنی شتیان نەماوە، پێموایە هۆكارەكەی تەقاندنی پەنجەكانمە، بەڵام تازە بووەتە خووێك و ناتوانم وازی لێبێنم”.

چۆن تەقەیان لێوەدێ

دكتۆرە چرا كاوە حەوێزی، كە ماستەری لە نەخۆشییەكانی رۆماتیزم و جومگەو بڕبرەی پشت هەیە، دەڵێ لەنێوان هەموو جومگەیەكدا مادەیەكی لینج هەیە بەناوی synovial fluid، كە لە كۆمەلێك گازی وەك (ئۆكسجین، نایترۆجین، كاربۆدای ئۆكساید و هەندێ گازی دیكە) پێكهاتووەو ئەركیان بەخشینی خۆراك و جوڵەی ئاساییە بە جومگەكان، كاتێك كەسێك بۆ تەقاندنی پەنجە پاڵەپەستۆ دەخاتە سەر جومگەكان، تەقینەكە لە ئەنجامی تەقینی گازەكانی نێو ئەو لینجییە پەیدا دەبێ.
ئەو پزیشكە ئاماژە بەوە دەكات تەقاندنی پەنجە سەرەتا ئازاری هەیە، بەڵام دواتر جومگەكان لەگەڵی رادێن و ئازارەكە نامێنێ “ئەمەش وا لە كەسەكە دەكات كە هەستبكات تەقاندنەكە سوودی هەیە بۆ پشووی پەنجەكان، بۆیە خووی پێوەدەگرێت و دووبارەی دەكاتەوە”.
سەبارەت بە زیانەكانی تەقاندنی پەنجە، دكتۆرە ئەڤین محەممەد عارف، پسپۆڕی نەخۆشییەكانی رۆماتیزم و جومگەو بڕبرەی پشت، دەڵێ “تەقاندنی پەنجەكان ئەگەر بووە خووێكی رۆژانە ئەنجامدانی بۆ سەرووی پێنج ساڵ درێژەی كێشا ئەوا زیان بە جومگەكان دەگەیێنێ، دەبێتە هۆی كەمبوونی مادەی لینجی synovial fluid ، بەمەش نێوانی كڕكراگەكە بەرەو وشكبوون و رەقبوون دەچێ، لەئەنجامدا ئێسكی جومگەكان تووشی داخوران دەبن و كەسەكە تووشی نەخۆشی سەوەفان دەبێ، هەندێجاریش كاریگەری لەسەر بەستەری نێوان جومگەكان دەبێ و تووشی ئاوسانیان دەكات، لەئەنجامدا جوڵەی پەنجەكان كەمدەبێتەوە”.
هەر سەبارەت بە زیانەكانی پەنجە تەقاندن، دكتۆر چرا حەوێزی گوتی “لە لێكۆلینەوەكان دەركەوتووە، تەقینی گازەكانی نێو مادەی لینجی synovial fluid ئەگەر زۆر دووبارە ببێتەوە كاریگەری لەسەر بەستەرە ریشاڵەكانی نێوان جومگەكان دەبێ و دەست تووشی لەرزین دەكات و توانای هێزی هەڵگرتنی شت لەلایەن پەنجەكان بێ هێز دەكات”.

مل تەقاندن مەترسیدارتریشە

جگە لە پەنجە تەقاندن، هەندێك كەس خووی بە مل تەقاندنیشەوە گرتووە، بەتایبەتی ئەو كاتانەی سەری ژان دەكات. دكتۆرە ئەڤین، هۆشداری دەداتە مل تەقێنەرەكان و دەڵێ “زیانەكانی تەقاندنی مل لە پەنجە تەقاندن مەترسیدارتریشە، چونكە مل پاڵەپەستۆی زیاتری دەخرێتە سەر بۆ تەقاندنی، ئەم پاڵەپەستۆیە زۆرجار دەبێتە دەرچوونی كڕكراگەكانی مل لەشوێنی خۆی، ئەگەر دەرچوونەكە زۆربێ كاریگەری لەسەر دركە پەتك دەبێ و هەندێكجار بەوهۆیە دەست تووشی سڕبوون دەبێ”، هەروەها دەڵێ”مەترسی مل تەقاندن لە دروستبوونی دڵۆپەی گازییە لەنێو ماددەی لینجی synovial fluid بەتایبەت كاتێك ئەو دلۆپانە بە رێگەی دەمارەكان دەگەنە مێشك و زۆرجار تووشی جەڵتەی دەكەن”.
دكتۆرە چرا كاوە حەوێزی، ئامۆژگاری ئەو كەسانە دەكات كە خوویان بە تەقاندنی پەنجەو ملەوە گرتووە، هەوڵبدەن وردە وردە بەسەر دەروونی خۆیاندا زاڵبن و واز لەو خووە بێنن، لەجیاتی تەقاندن وەرزش بكەن. گوتیشی “لەڕووی زانستییەوە سەلمێنراوە كە تەقاندنی جومگەكان هیچ سوودێكی نییە، بەپێچەوانەوە زیانی زۆر بە جومگەكان دەگەیێنێ، بۆیە پێویستە خەڵك خۆی لەخووی تەقاندنی جومگەكان بەدووربگرێ، چونكە جومگەكان وەك ئەندامەكانی دیكەی لەش نین، كە زیانیان پێگەیشت چارەسەریان ئاسان بێت”.

رووداو