گومانی تێدانییه‌ كه‌ نه‌خۆشی شیرپه‌نجه‌ به‌جۆرێك ته‌شه‌نه‌ی كردووه‌ له‌ئێستادا به‌ كاره‌ساتێكی ته‌ندروستیی داده‌نرێت له‌ جیهاندا، به‌داخه‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان-یش له‌و كاره‌ساته‌ پشكی شێری به‌ركه‌وتووه‌.
به‌هۆی چه‌ند خوویه‌كی نادروسته‌وه‌ كه‌ به‌ خواردنه‌وه‌ گرتومانه‌و ره‌نگه‌ زوربه‌شمان نه‌توانین، یان نه‌مانه‌وێت وازیلێبهێنین تووشی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ سه‌خته‌و گه‌لێك نه‌خۆشیی كوشنده‌ی دیكه‌ ده‌بین.
لێكۆڵه‌ره‌وانی بواری خۆراك جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌خواردنی هه‌ندێك جۆر له‌خواردن هۆكاری سه‌ره‌كین بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی نه‌خۆشیه‌ مه‌ترسیداره‌كان، له‌وانه‌ش نه‌خۆشی شیرپه‌نجه‌.
بۆ نموونه‌، شیرپه‌نجه‌ی خۆێن له‌گه‌نجاندا په‌یوه‌سته‌ به‌ زۆرخواردنی گۆشته‌ دروستكراوه‌كانی لووله‌قیمه‌ (سۆسه‌ج)و هه‌مبه‌رگر، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی له‌ مانگێكدا زیاتر له‌ 12 پارچه‌ی لێده‌خۆن رێژه‌ی تووشبونیان 1 بۆ10 یه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌ی به‌هیچ جۆرێك نایخۆن، له‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی دیكه‌دا سه‌لمێنراوه‌ كه‌ له‌سه‌ر 3700 پیاو و ژن ئه‌نجامدرا خواردنی گۆشتی دروستكراو رێژه‌ی شیرپه‌نجه‌ی (قۆلۆن) به‌رز ده‌كاته‌وه‌و ئه‌و رۆن و چه‌وریه‌ی تێیدایه‌ ده‌بێته‌ هۆی نه‌خۆشیه‌كانی پیریی، له‌وانه‌ش هه‌وكردنی جومگه‌كان و گیرانی خوێنبه‌ره‌كان و نه‌خۆشییه‌كانی دڵ.
لێكۆڵه‌ره‌وانی زانكۆی north Carolinaی ئه‌مریكا هه‌ندێك له‌و خواردنه‌ مه‌ترسیدارانه‌ هه‌ژمار ده‌كه‌ن كه‌ له‌ جیهاندا به‌ زۆریی به‌كارده‌برێن:
خواردنه‌ دروستكراوه‌كان
گۆشته‌ دروستكراوه‌كانی وه‌ك لووله‌قیمه‌و سلامی (جۆرێك له‌ باستوورمه‌ كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر هه‌ڵده‌گیرێت)و مه‌رته‌دیلا (گۆشتی-خوێكراو، یان دووكه‌ڵكراو زۆرجار به‌راز- به‌هێلكه‌و شیری وشك و به‌هارات په‌روه‌رده‌ ده‌كرێت) و هه‌مبه‌رگه‌رو باستورمه‌ به‌گشتیی، مه‌ترسیی زۆریان تێدایه‌ كه‌ بریتیه‌ له‌ رێژه‌یه‌كی به‌رزی مادده‌ی (نیترۆسامین) كه‌ مادده‌یه‌كی كیمیاییه‌و له‌ گه‌ده‌دا له‌ ئه‌نجامی ئه‌وه‌ی ئه‌م ماددانه‌ نتراتی سۆدیۆمی تێدایه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی تووشبوون به‌ شیرپه‌نجه‌.
به‌گوێره‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كانی ئه‌م زانكۆیه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ ئه‌و گه‌نجانه‌ی هه‌فته‌ی جارێك لووله‌ قیمه‌و سلامی ده‌خۆن زیاتر تووشی لووی مێشك ده‌بن له‌وانه‌ی كه‌ به‌هیچ جۆرێك ئه‌و جۆره‌ خواردنه‌ ناخۆن، له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی هه‌مبه‌رگر زۆر ده‌خۆن زۆرتر تووشی شیرپه‌نجه‌ ده‌بن به‌ رێژه‌ی80%.
گۆشتی برژاو
لێكۆڵینه‌وه‌ نوێیه‌كان سه‌لماندویانه‌ كه‌ برژاندنی خۆراك له‌سه‌ر خه‌ڵووز به‌تایبه‌تیش گۆشت، برێكی زۆر (ئه‌میناتی زیانبه‌خش)دروستده‌كات به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ئه‌و خۆراكه‌ چه‌ور بێت، چونكه‌ چه‌وریی گۆشته‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر خه‌ڵووزه‌كه‌و پێكهاته‌كانی هایدرۆكاربۆناتی بازنه‌یی لێ دروست ده‌بێت كه‌ به‌سه‌ر گۆشته‌ برژاوه‌كه‌وه‌ ده‌مه‌یێت. ئه‌م پێكهاته‌ زیانبه‌خشانه‌ له‌ ناو له‌شی مرۆڤدا گۆڕانی به‌سه‌ردادێت كه‌ راسته‌وخۆ په‌یوه‌ندیی به‌ درووستبوونی لووه‌كانی شیرپه‌نجه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام خواردنی گۆشتی برژاو به‌ ماوه‌ی دوور دوور مه‌ترسیی ئه‌وتۆی بۆ سه‌ر ته‌ندروستیی نییه‌. به‌گشتیی وه‌ك لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی زانكۆی پزیشكیی ولایه‌تی نیۆیۆرك روونیده‌كاته‌وه‌، كه‌ خوارنی گۆشت به‌شێوه‌یه‌كی رۆژانه‌ له‌وانه‌یه‌ شیرپه‌نجه‌ی قۆڵۆن و په‌نكریاس و میزڵدان له‌ پیاواندا دروستبكات و شیرپه‌نجه‌ی مه‌مك-یش له‌ ژناندا، سه‌ره‌رای نه‌خۆشیه‌كانی دڵ، مولووله‌كان و خوێنبه‌ره‌كان كه‌هۆكاره‌كه‌ی به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی كۆلیسترۆله‌ له‌خوێندا.
مریشكی سووره‌وه‌كراو
مریشكی سووره‌وه‌كراو له‌گۆشتی برژاو مه‌ترسیی كه‌متره‌، به‌ڵام هه‌ندێك (ئه‌میناتی زیانبه‌خشی) تێدایه‌ كه‌ له‌ ماسیی سووه‌ره‌وه‌كراو زیاتره‌ به‌ رێژه‌ی 5 بۆ8. له‌به‌ر ئه‌وه‌ شاره‌زایان ئامۆژگاریی ده‌ده‌ن كه‌ مریشك بكوڵێنرێت پێسته‌كه‌ی لێبكرێته‌وه‌، ئینجا بخورێت چونكه‌ بڕی زۆر چه‌وریی و هۆرمۆناتی زیانبه‌خشی تێدایه‌.
رۆنی رووه‌كی
مه‌ترسیدارترین جۆری رۆن كه‌ مرۆڤ له‌ خواردندا به‌كاریدێنێت رۆنی گه‌نمه‌شامی (مارگرین)و گوڵه‌به‌رۆژه‌و فستق (پاقله‌ی سودانی)یه‌ له‌گه‌ڵ رۆنی ئاژه‌ڵ كه‌ ده‌بنه‌ هۆی مرددنی 30-100هه‌زار كه‌س ساڵانه‌، به‌گوێره‌ی ئاماره‌كانی رێكخراوی ته‌ندروستیی جیهانی.
رۆنی هایدرۆجینكراو
شاره‌زایان هۆشداریی ده‌ده‌ن سه‌باره‌ت به‌مجۆره‌ رۆنه‌ كه‌ له‌كاتی به‌كارهێنانیدا بۆ سووركردنه‌وه‌ی خواردن پله‌ی گه‌رمیه‌كه‌ی زۆر به‌رز ده‌بێته‌وه‌و پێكهاته‌ كیمیاییه‌كه‌ی ده‌گۆردرێت و ده‌بێته‌ هۆی گه‌لێك نه‌خۆشیی، له‌وانه‌ش، به‌رزبوونه‌وه‌ی كۆلسترۆل، لاوازبوونی به‌رگریی له‌ش كه‌ ده‌بێته‌ ده‌رفه‌ت بۆ توشبوون به‌شیرپه‌نجه‌و شه‌كره‌و بێتوانایی له‌ش له‌ هه‌رسكردنی ئه‌م رۆنه‌دا، كه‌ ده‌بێته‌ هۆی قه‌ڵه‌ویی.
زیاتر له‌مانه‌، زۆر خواردنی به‌رهه‌مه‌ ئاژه‌ڵییه‌كان نیشانه‌كانی پیربوون زووتر ده‌رده‌خات و ده‌رفه‌تی تووشبوون به‌شیرپه‌نجه‌ زیاتر ده‌كات، هه‌روه‌ها خواردنی گۆشت هه‌موو رۆژێك مه‌ترسیی له‌سه‌ر ته‌ندروستیی مرۆڤ دروستده‌كات.

كوردستانى نوئ